آقا على مدرس زنوزى طهرانى (مدرس) (حكيم مؤسس)

33

مجموعه مصنفات حكيم مؤسس آقا على مدرس طهرانى (فارسى)

تأليفات و تصنيفاتشان سخن مىراند همين كه نوبت به خودش مىرسد با يكدنيا فروتنى و خضوع كه حقيقة انسان را متأثر و متواضع مىسازد چنين مىنويسد . . . ، اما از مضامين اسناد ديگر ميراث گوبينو بدست مىآيد كه اين شخص خود از افاضل عهد و معروف بوده است به استاد الاساتيد و حكيم الهى و موسوم بوده است به آقا على بن ملا عبد الله مدرس زنوزى ، او صاحب كتاب بدايع الحكم است كه در سال 1314 قمرى در طهران به طبع رسيده است . اينك صورت شمارهء 68 ( با همان انشاء و املائى كه در متن اصلى آمده است . ) : . . . » جمال زاده بعد از نقل كامل صورت شمارهء 68 مىنويسد : « اين بود صورت شمارهء 68 در پروندهء ميراث گوبينو ، صورت ديگر [ شمارهء 66 ] ان شاء الله در شمارهء ديگرى از مجلهء يغما خواهد آمد » . متأسفانه مرحوم جمال زاده صورت شمارهء 66 ميراث گوبينو را منتشر نكرد . عليرغم كوشش فراوان براى دستيابى به نسخهء خطى ( شماره 66 و 68 در ميراث گوبينو در كتابخانه دانشگاه استراسبورگ ) تاكنون موفق به رؤيت و دسترسى به اين نسخه نشدم ، لذا به نقل آنچه مرحوم جمال زاده گزارش كرده اكتفا مىكنم ، به اين اميد كه در چاپ بعدى اين نقيصه جبران شود . ضمنا منبع فصل چهارم كتاب مذاهب و فلسفه‌ها در آسياى مركزى همين رسالهء آقا على است . 3 - اگر چه مرحوم جمال زاده از اين رساله به « صورت علماى روحانى ايران » يا « علماى بزرگ تشيع در قرون اخير » ياد كرده ، ترجيح داديم ، از اين رساله با عنوان « رساله تاريخ حكما » ياد كنيم ، چرا كه حداقل از قرن هشتم تمامى حكماى جهان اسلام شيعه و روحانى بوده‌اند ، وجه مميّز اين رساله حكيم بودن اين علماست نه روحانى بودن يا تشيع ايشان . 4 - در بخش اول رسالهء تاريخ حكما احوال يازده تن از حكماى ايرانى به قلم آقا على به رشتهء تحرير در آمده است . اين رساله به درخواست گوبينو نوشته شده ، اينكه چرا آقا على از مير سيد شريف شروع كرده واضح است كه فلاسفهء ايرانى تا ابن رشد و خواجه نصير الدين طوسى براى غربيان شناخته شده بودند ، و سير فلسفه اسلامى و ايرانى بعد از حمله مغول مورد نظر كنت دو گوبينو بوده ، لذا آقا على از حوزهء شيراز آغاز كرده است . اين يازده فيلسوف عبارتند از : مير سيد شريف جرجانى و پسرش محمد ، جلال الدين دوانى ، مير صدر الدين دشتكى شيرازى ، غياث الدين منصور دشتكى